วิเคราะห์คุณค่า
คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ภูมิศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม ศาสนา และศิลปกรรม
1. คุณค่าด้านวรรณศิลป์
เป็นหลักฐานวรรณคดีร้อยแก้วสมัยสุโขทัย มีสัมผัสคล้องจอง ใช้คำเป็นจังหวะ และใช้เทศนาโวหาร บรรยายโวหาร และพรรณนาโวหาร

2. อุปมาโวหารและจินตภาพ
เปรียบทารกเหมือนลิงตากฝนในโพรงไม้ เปรียบการคลอดเหมือนช้างผ่านช่องแคบ และเหมือนถูกภูเขาหีบบด ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพและรู้สึกถึงความทุกข์อย่างชัดเจน

3. คุณค่าด้านภูมิศาสตร์ตามคติโบราณ
อธิบายโลก 4 ทวีป มีเขาพระสุเมรุเป็นศูนย์กลาง สะท้อนความรู้และความเชื่อทางจักรวาลวิทยาของคนโบราณ

4. คุณค่าด้านสังคมและศาสนา
สอนให้ทำบุญ ละบาป รักษาศีล และเชื่อในผลแห่งกรรม เพื่อกำกับความประพฤติของคนในสังคม

5. คุณค่าด้านศิลปกรรม
แนวคิดนรก–สวรรค์จากไตรภูมิถูกนำไปสร้างจิตรกรรมฝาผนังในโบสถ์และวิหาร โดยภาพนรกมักอยู่ส่วนล่าง ส่วนภาพสวรรค์อยู่เบื้องบน

6. คุณค่าด้านประเพณีและวัฒนธรรม
ความเชื่อเรื่องกรรม บุญ บาป และภพภูมิส่งอิทธิพลต่อประเพณีและวิถีชีวิต รวมทั้งวางกรอบคุณธรรมแก่ทั้งผู้ปกครองและประชาชน

ข้อคิด: การเกิดเป็นมนุษย์เป็นสิ่งยาก ชีวิตไม่เที่ยง การกระทำมีผล และมนุษย์ควรใช้โอกาสที่เกิดมาเพื่อทำความดีและพัฒนาจิตใจ